Kırık notların düzeltilmesinde çocuğa yol gösterecek pusula evde aile, okulda öğretmendir.

2013-2014 eğitim öğretim döneminin birinci yarıyılı 24 Ocak 2014'te sona eriyor, Türkiye genelinde yaklaşık 17 Milyon öğrenci karne alacak. Karneler doğal olarak kimi çocuk için ailesine göstermekten gurur duyduğu bir övünç kaynağı, kimi çocuklar için ise kaygı ve stres yaratan üzücü bir durum olabiliyor.  Sonuçları açısından sevindirici de olsa üzücü de olsa karne almak çocuğun benlik algısını, ailesiyle ilişkilerini ve yakın çevresiyle iletişimini önemli ölçüde etkileyen bir durumdur.

Okulda başarısız olan çocukların büyük çoğunluğu dokunsal ya da kinestetik olmakta ve yaşadıkları başarısızlıklar karşısında da genelde ailelerini yanlarında değil karşılarında bulmaktalar. Bu durumda da anne-baba-çocuk ilişkisinin bozulmasına neden olmaktadır. Araştırmalar bir çocuğun akademik başarısını etkileyen pek çok değişkenin olduğunu söylüyor. Çocukların kişisel yeterlilikleri, yetkinlikleri, alışkanlıkları, öğrenme biçimleri, ilişkileri yönetme süreçleri, okul iklimi gibi pek çok şey çocuğun başarı ya da başarısızlığında rol oynuyor. Ancak bunlar içerisinde en etkili ve belirleyici olanı anne-baba tutumunun olduğu da biliniyor.

Eğitim sistemimizde de ölçme ve değerlendirme uygulamalarımız maalesef başarısızlığa odaklı, çocuklara olumlu geri bildirim vermeyen, onların başardıklarına değil başaramadıklarına odaklanılan bir yapı var. Bu yaklaşım nedeniyle de çocuklar, önce anne-babalarına sonra öğretmenlerine, arkadaşlarına ve yakın çevresine neden başaramadıklarının hesabını vermek durumunda kalıyorlar.

Kırık notların düzeltilmesinde çocuğa yol gösterecek bir pusula,  bir klavuz gerekir. Bu da evde aile, okulda öğretmendir.

Karne sonuçları aşağı yukarı her anne babanın bildiği çok da sürpriz olmayan sonuçlardır. Sonuçlar doğru okunduğunda ikinci dönem neler yapılması gerektiği konusunda hem çocuklar hem de anne-babalar doğru kararlar alabilirler. Unutulmamalı henüz birinci dönem yeni bitmiş ikinci dönem de henüz başlamamıştır.

Aslında karneyle ortaya çıkan sonuç var olan eksikliklerin neler olduğunu bize göstermektedir. Sonuç olumsuz da olsa bunu bir fırsata dönüştürmek ve yeni bir değerlendirme yapma şansı hala vardır. Tutum ve davranış değişikliği, yöntemsel farklılıklar, neyi farklı yaparsam sonuç değişir düşüncesi başarı getirebilir. Her gün baş ağrısı çeken birinin bu ağrıdan kurtulmak için aynı ilacı tekrar tekrar alması sorunu çözmez, sonuç vermeyen tutum ve davranışlar da hedefe götürmez.

Anne baba olarak kırık karne sonuçları nedeniyle çocuklara tatili zehir edecek yasaklar koymak, baskılar kurmak onlarla olan ilişkileri bozar. Çocuğa rağmen başarı ve çözüm de mümkün değildir. Birlikte oturup belirli aralıklarla konuşmalar yapmak duygu paylaşımını artırdığı gibi başarısızlıkların nedenleri üzerinde uzlaşabilmek de mevcut sorunların çözümünü kolaylaştırır. 

Bilinen ve teyit edilen aslında çocuğun potansiyelinin farkına varılması ve bu potansiyelin ortaya konması için izlenen yolların çeşitlendirilmesi ve zenginleştirilmesidir. Bu da ancak ailenin desteğiyle mümkün olabilir.

Çocuğun karnesindeki kırıklara yaşamdaki başarısının değil, okulda derslerine yeterli çalışmadığının bir göstergesi olarak bakabilen ve durumu bütünsel değerlendirmeyen bir yaklaşım çocuğun istediği desteği ve güveni verir.

Öğrenilmiş çaresizlik duygusu bu çocukların en fazla göze çarpan sorunlarıdır. Çocuklar ne yaparlarsa yapsınlar bazı derslerde hiç iyi not alamıyorlar ve bu eğişi hiç aşamıyorlardır. Çocuklar açıkça söylemeseler de zorlandıkları bu anlarda anne babalarından ya da öğretmenlerinden destek beklerler. Bu desteğin bir göstergesi anne-babanın daha yakın ilgisi ve okul öğretmenleriyle kurduğu dirsek temasının artmasıdır.

Çocuğa, elde edilen sonuç kadar gösterilen çabanın önemli olduğu mesajı da inanarak verilmelidir. Çocuğun iyi notların yanında zayıf notlar alabileceği ve bu durumun çalışarak düzletilebileceğini bilmek ve ona güvenildiğini göstermek önemlidir.

Çocuklar İçin;

Sonuç ne olursa olsun tatil bir dinlenme, yeniden düşünme ve karar alma zamanıdır, bunu iyi değerlendirmeliler. Bazen çok istemelerine ve çok çabalamalarına rağmen bazı dersleri başaramayabilirler. Başarı, elimizden gelenin en iyisini yapabilmek ve kendi içimizde gelişim gösterebilmektir.

Bu doğrultuda ikinci dönem için kendi yeteneklerine uygun gerçekçi hedeflerle, iyi bir planlama yapmalı ve zamanı iyi kullanabilmeyi başarmaları gerekir.

Motivasyonlarını yüksek tutmak, karnedeki kırıklara odaklanmadan ve gözleri korkmadan kendi öğrenme biçimlerine uygun bir ders çalışma planı hazırlamalılar.

Düzenli ve aralıklı konu tekrarları yapmak, çalışılacak konular uzun ise onu parçalara bölerek çalışmak, konu kısa ise de o konuyu da bütün olarak çalışmak akılda kalıcılığı artırır ve öğrenmeyi kolaylaştırır.

Ders çalışmak gibi ilgi çekmeyen, zor ve sıkıntılı işler hep ertelenir, ertelemek için de bahaneler üretilir. Ancak başarı için sistemli çalışmak gerekir. 

Çalışma saatleri en iyi öğrenilen, dikkatin en iyi olduğu zamanlara göre ayarlanmalı ve saatlerce çalışmak yerine kısa aralıklarla mola vererek çalışılmalı.  

Ders çalışma sırası da önemlidir. En verimli zamanda daha zorlanılan derslerin çalışılması, benzer derslerin arka arkaya çalışılmayarak araya farklı dersler konulması verimi artırır.

Son olarak bilimsel araştırmalar düzenli uykunun ve doğru beslenmenin öğrenmeyi ve öğrenilenleri kalıcı hale getirdiğini söylüyor, bu nedenle çocuklar hem beslenmelerine dikkat etmeliler hem de düzenli uyku almaya gayret etmeliler.   

2013 üniversite yerleştirmelerinde 29 devlet üniversitesinde 45 bölüme hiç öğrenci yerleşmedi.

Eğitimtercihi’nden bir ilk daha! İstanbul PDR Şube Başkanı ve Rehberlik Uzmanı Alparslan Dartan Eğitimtercihi okurları için üniversitelerde en az tercih edilen bölümleri ve boş kontenjan sayılarını yazdı.

2013-ÖSYS merkezî yerleştirme sonuçları ile bir yükseköğretim programına yerleştirme sonuçlarına bakıldığında Tablo 4’te yer alan bilgilere göre 29 Devlet Üniversitesinin mevcut 45 Programını hiçbir öğrenci tercih etmedi ya da tercih etmesine rağmen yerleşemedi.

Bu 45 programın 43’ünün Fen Bilimleri alanında 2’sinin de Türkçe-Matematik alanından öğrenci aldığı anlaşılmaktadır. Bu programların toplamda öğrenci kontenjanı ise 1054’tür.

Bu bölümler Ağaç İşleri Endüstri Mühendisliğinden Bahçe ve Tarla Bitkileri bölümüne, Balıkçılık Teknolojisi Mühendisliğinden Bitki Koruma bölümüne, Biyoloji bölümünden Fen Bilgisi Öğretmenliğine, Fizik, Kimya Bölümlerinden İmalat Mühendisliği ve Malzeme Bilimi ve Mühendisliğine, Mekatronik Sistemler Mühendisliğinden İşletme (Almanca) ve Turizm İşletmeciliği bölümlerine kadar çeşitlilik göstermektedir.

Bu bölümlerin yanında Devlet ya da Vakıf toplam 61 Üniversitenin ÖSYM kılavuzunda Tablo 4’te ilan edilmiş kontenjanlarına ücretli ya da burslu 134 farklı bölümünde de hiç bir öğrencinin yerleşmenin olmadığı görülmektedir. Bu programlarda mevcut kontenjan sayısı ise 6691’tür.

Yani Tablo 4’te yer alan verilere bakıldığında 90 Üniversitenin 179 farklı programının öğrenciler tarafından hiç tercih edilmediğini ya da tercih ettiği halde yerleşemediğini göstermektedir. 7325 boş kontenjan bu sebeple boş kalmıştır.

Kayıtların sona ermesiyle Üniversiteler ÖSYM ye kayıt hakkı kazandığı halde kayıt yaptırmayan öğrencilerin durumunu da ileteceğinden ek kontenjanlardan yararlanmayı bekleyen öğrenciler için yeni bir fırsat doğacaktır.

Yerleşemeyen adayların önlerine gelecek bu fırsatı iyi kullanmalarını ve durumlarını yeniden değerlendirmelerini öneririm.

Milli Eğitim Bakanlığı, Ankara 18. İdare Mahkemesi’nin SBS sonuçlarının yürütmesinin durdurulması kararına bir üst mahkemeye başvurarak itiraz edileceğini açıkladı. Peki SBS’de yapılan yanlış hesaplama telafi edilebilir mi? Alpaslan Dartan yazdı…

SBS, YGS benzeri sıralama eleme sınavlarında bir öğrencinin sonuçlarının bile yanlış değerlendirilmesi tüm öğrencileri ve tüm sıralamayı etkiler.

Keşke MEB bu durum ilk ortaya çıktığında ve daha yerleştirmeler yapılmadan sadece 718 öğrencinin değil tüm öğrencilerin sonuçlarını yeniden değerlendirip yerleştirmeyi ona göre yapsaydı. Gelinen noktada MEB o dönem sadece 718 öğrenci için değerlendirme yaptı. Yapılması gereken de 1.112.604 öğrencinin tümünün puanlarının yeniden hesaplanması olmalıydı. Tüm yerleştirmelerde de diğer öğrencilerin eski sonuçlarını kullandı. Danıştay’ın bugünkü kararına kadar Milli Eğitim Bakanlığı tercihte bulunan tüm adayları Liselere yerleştirdi, öğretime başlandı ve birinci dönem de bugünlerde tamamlanmak üzere. Bu noktada MEB’in sonuçları tekrar değerlendirmesi bir zorunluluk oldu.

Ancak, Lise seçimleri ve yerleştirmelerin tümden ve yeniden yapılamayacağı da ortada. Dolayısıyla sonuçların yeniden değerlendirmesi hukuki bir zorunluluk olarak kâğıt üzerinde kalacak pratik bir karşılığı olmayacak gibi gözüküyor. Keşke devletin ilgili kurumları daha eşgüdümlü çalışabilse ve bu kararlar yerleştirmeler yapılmadan, eğitim ve öğretim yılı başlamadan verilebilseydi.

Yeni değerlendirme sonucunda okudukları okul dışında üst tercihlerine yerleşebilecek öğrenciler olabileceği gibi mevcut tercihlerinden daha düşük okullara da yerleşmesi gereken öğrenciler de olabilecektir. Bu tüm öğrencilerin mağduriyeti anlamına gelir. Hem kazanılmış hakların geriye götürülmesi açısından hukuki bir sorun ortaya çıkar hem de hem de özellikle iyi okullara yerleşme şansı yakalayabilecek ama küçük puan farklarıyla başka tercihlerine yerleşmiş olanların mağduriyetlerin önlenebilmesi mümkün görünmüyor.

Yeni kontenjan yaratmanın zorlukları ortadayken pek çok öğrenicinin ve ailesinin duygularıyla oynanması da pek hoş değil. Özellikle çocukların ve ailelerinin psikolojileri ve umutları üzerinden istismara yol açabilecek açıklamalardan da uzak durmak gerekiyor.

Milli Eğitim Bakanlığının bir üst mahkemeye yapacağı itirazın sonucu beklenmeden bu krizi bir kaos ortamına dönüştürmek de kimseye fayda sağlamaz. Veliler ve öğrencilerin hayatını tümden etkileyecek bir süreç yaşanmayacağını düşünüyorum. Ama yine de yeniden değerlendirme sonuçlarını umutlu bekleyenler olacağı muhakkak.

Bu krizi doğru yorumlayıp, gerçekçi çözümler aramak bu hatanın tek sorumlusu olan Milli Eğitim Bakanlığına düşüyor. Onların da itirazları reddedilirse kalan tek seçenekleri puanları yeniden hesaplamak ve kimlerin bu durumdan ne kadar etkilendiğini basınla paylaşmak. Çözümü ise doğal hayatın akışı içinde mümkün görünmüyor.

Alpaslan Dartan

SBS kalkıyor ama sınav yine var, peki ama neden? Alparslan Dartan yazdı...

Milli Eğitim Bakanı Sayın Nabi Avcı kendisinden önceki bakanlara göre kamuoyunun daha büyük bir çoğunluğunun sempatisi ve güven duygusuyla bu koltuğa oturmuştur. Bilgi, beceri ve deneyim açısından da bu güveni hak etmiştir. Ancak sınavlar, dershaneler ve eğitimdeki kalite sorunu gibi önemli pek çok sorunu da göreve geldiğinde masasında bulmuştur. Özellikle ortaöğretime geçiş aşamasında karşılaşılan sorunlar, gerçekte yabancısı olmadığı acı bir gerçekle yüz yüze gelmesini sağlamıştır.

Sayın Nabi Avcı, son yıllarda eğitim sisteminde köklü değişiklik ve yenilikleri içeren yoğun bir çalışma içerisinde bulunduklarını, yürütülen çalışmaların içerisinde ortaöğretime geçiş sistemi ve sınavlar konusunun özellikli ve öncelikli alanları olduğunu sık sık dile getirmiştir.

Bilinen bir gerçek var ki Sayın Avcı, seneye Seviye Belirleme Sınavları’nın (SBS) kaldırılacağını, SBS yerine yıl içine yayılmış yazılıların uygulanacağını bu yazılıların merkezi olacağını ve taleplerin fazla olduğu özel statülü bazı okullara da yine merkezi bir sınav yapılabileceğini söylemiştir.

Ayrıntıları belli olmamakla beraber dile getirilen değişikliklere bakacak olur isek;

•             Düz liseler Anadolu lisesine dönüştürüldüğünden bu liselere girişte öğrenciler 8’inci sınıfın mayıs ayında ön başvuru yapacakları,

•             Başvuruların okul kontenjanının altında olursa kesin kayıtların yapılacağı ve eğer başvuranların sayısı o okulun kontenjanını aşarsa il bazında sınav uygulamasına gidileceği ve belirlenen seçme kriterlerinin devreye gireceği,

•             Liselere girişte kullanılmak üzere Matematik, Türkçe, Sosyal Bilgiler ve Fen Bilimleri alanlarında yıl içerisinde bir ya da iki merkezi sınav yapılacağı,

•             Öğrencilerin başarı puanını belirlemede spor, bilim, sanat vs. gibi faaliyetlerin de etkili olacağı,

•             Galatasaray, İstanbul Erkek, Kadıköy Anadolu gibi bazı özel statülü okullar için talebin baştan çok olacağı varsayımından hareketle her ilde belirlenen bu okullar için merkezi bir sınavın yapılabileceği,

•             Bu sınavların iller bazında ayrı ayrı gerçekleştirilebileceği,

•             Fen liseleri ve Sosyal Bilimler Liseleri için merkezi sınavın devam edeceği ve merkezi bir sınav yapıldığında da bunun tek bir kez ve OKS/SBS benzeri biçiminde olacağı,

•             Özel Okulların her koşulda ya MEB tarafından gerçekleştirilecek olan merkezi sınava tabi olacakları ve yalnızca sınav başarısını gözetecekleri, eğer MEB tarafından merkezi bir sınav yapılmayacaksa da önceki yıllarda olduğu gibi kendi sınav komisyonlarını kurarak bir sınav yapacakları,

konuşulmaktadır, bu bilgiler sayın bakanımızın basın toplantılarında dile getirdiği ifadelerdir.

İstanbul’da Özel Statülü Okul Kapsamına Girebilecek Bazı Okullar

Ara Değerlendirme Sınavları Ne İçin Yapılacaktır?

Gerçekte, SBS sistemi içerisinde yaklaşık 1 milyon 200 bin öğrencinin tümünün girmesini gerektirecek bir yarış yoktur.  Özel yabancı kolejler için 20-25 bin, belli başlı bazı Anadolu liseleri için de en fazla 250-300 bin adayın yarışı söz konusudur.

Özel statülü Anadolu liseleri ve yüksek puanla öğrenci alan belli başlı diğer Anadolu liseleri MEB tarafından uygulanacak merkezi bir sınav sonucuna göre öğrenci alacaklar ise bu okullar dışında tüm okulların adrese dayalı öğrenci alabileceğini de varsayarsak düşünülen ara değerlendirme sınavları ne için yapılacaktır?

Türk Eğitim Derneği’nin (TED) alt birimi olan TEDMEM, ‘Ortaöğretimde Dönüşüm: Bir Yol Haritası Önerisi’ başlıkla hazırladığı raporda Lise türlerinin azaltılması, bu liselere alımların hem sınav, hem de bölgesel ihtiyaçlara göre yapılması önerisine yer verilmiştir. Çalışmada ‘Niçin Bir Değişime İhtiyaç Var?’ sorusuna da cevap aranmış ve ortaöğretimdeki sorunların kaynağı olarak finansman, erişim, erişilen hizmetin kalitesi, sınav baskısı, öğretmen niteliği, iller ve okullar arası farklılıklar, dershane sistemi, mesleki eğitimin genel eğitim içindeki oranı gibi konular gösterilmiştir.

Bakanlık düz liseleri Anadolu Lisesine dönüştürerek bu konuda önemli bir adım atmıştır. Fen Liseleri, Sosyal Bilimler Lisesi ve Öğretmen Liseleri gibi nitelikli okulların mevcudiyetini sağlayarak da özel öğrencilerin eğitim alacakları kurumların varlığını korumuştur, bu da çok önemlidir.

Ancak önemli liselerimiz için sınav olacak ise Sayın Nabi Avcı’nın 8. Sınıftan başlayarak 7, 6 ve 5. Sınıfa yayacaklarını söyledikleri merkezi  ara değerlendirme sınavları,  acaba beklendiği gibi öğrenci, öğretmen, okul ve okul yöneticileri hakkında istenilen geri bildirimleri verebilecek mi?  Sanmıyorum.

Bu sınavlar şu anki haliyle kurguladığımız gibi olacak ise Milli Eğitim Bakanlığı uzmanlarının aşağıdaki soruların yanıtlarını da veriyor olmaları gerekir.

1.            8. Sınıftan başlayarak 7, 6 ve 5. Sınıfa yayılacak her dönemde en az bir ya da 2 sınavın çocuklar üzerindeki etkileri hiç düşünüldü mü? Ergenlik, sınanma kaygısı, her dersten sıralanma ve damgalanma riski göz önünde tutuldu mu?

2.            Öğrenciler,  SBS’yi sevmese bile SBS’nin adaletli ve mantıklı olduğunu söylüyorlar, bu sistem farklı bölgeler, okullar ve öğretmenler arasındaki farklılıklardan dolayı bir eşitsizliğe neden olabilir mi?

3.            İl bazında yapılacak sınavlar nedeniyle bir öğrenci ve ailesinin bulunduğu ildeki, semtteki okullara mahkum edilmesinin önüne nasıl geçilebilir? İl bazında uygulanacak sınav tüm Türkiye’ye açık olması düşünülmeli mi?

4.            Okullar arasındaki fiziksel, sosyal ve eğitim alma koşulları aynı ilin hatta aynı ilçenin farklı okullarında bile eşit değilken, öğrencilerden sınav olunacak her derste birbirleriyle rekabeti mümkün müdür?

5.            Sene içinde okul notlarını belirleyecek olan bu sınavların yapılması, öğrencilerin stresini ve sınav maliyetlerini arttırmayacak mıdır?

6.            Ortak sınavlar uygulanması müfredata bağlı olmayı, tek tipliliği özel ve özgül öğrenmeleri göz ardı etmeyi ve ayrıca sınıf içi bireysel dinamikleri yok saymayı getirmeyecek midir? Her çocuk özeldir ve her öğretmen her çocuğun hızına uygun ilerlemek durumundadır. Bu sistemle öğretmenin tanıdığı, bildiği öğrenciye uygun eğitim modeli üretilmesi engellenmektedir. Bunun önüne nasıl geçilecektir?

7.            Bir öğrencinin bir yıla yayılmış öğrenme motivasyonunun her sınavda aynı olması çok da mümkün değildir. Zaman zaman inişler çıkışlar gösterebilecektir. Her sınav öğrencinin stres yükünü artırmayacak mıdır?

8.            Bakan beyin kendisinin ifadesiyle okullar arasında dengesizlik ve öğrencilerin değerlendirilmelerinde sübjektif yaklaşımlar olabilmektedir. Getirilecek olan sistemin bu sorunu aşamayacağını göremiyor muyuz? SBS uygulanan hali ile bile sözü edilen pek çok ölçme ve değerlendirme kriterlerine uygunluk sağlamıyor muydu?

9.            Proje ve sosyal faaliyet ödevleri hangi okulda aynı nitelikte ve nicelikte sürdürülüyor olabilir ki. Elbette özel okulda okuyanlar daha ayrıcalıklı olmayacak mıdır? Öğrencilerin motivasyonları ve başarıları sunulan olanaklarla değişime uğramayacak mıdır? Bu nedenlerle bu tür değişkenlerin etkili olmaması öğretmen-öğrenci, öğretmen-veli ilişkilerini zedelemeyecek midir?

Kısaca getirilmesi düşünülen sistem bir güne değil, birkaç güne, hatta sene içine yayılan bir değerlendirme sistemi.  Peki Bakanlık bunu niye yapıyor? Bu derslerin ortalamalarını alıp öğrenciler hakkında bir fikir sahibi olmak istiyor. Bu konuda varsayalım ki bir bilgi edinildi, yasal mevzuatlar ve kanunlar yanlış yapanlar hakkında yaptırım uygulanmasına izin veriyor mu? Bugüne kadar hangi okullara yaptıkları sübjektif değerlendirmeler için yaptırım uygulanabildi?

Bu ve benzeri sorunlar ön plandayken özellikle ortaöğretime geçiş modelleri içerisinde ülkemiz koşullarına en uygun modelin geliştirilmesi önemlidir. Genel olarak sisteme bütünsel bakmak, güvenilir ve objektif bir yerleştirme sistemi yaratabilmek her şeyden daha önemlidir. Yeni sistemin belki de en önemli artısı her öğrencinin içinde olmayacağı bir yarış alanı yaratması olacaktır. Bu sistemle özel okullar ve özel statülü sayılan okullarla ilgilenen yaklaşık 250-300 bin öğrenci dışındaki öğrenciler sınav stresi yaşamayabilirler, dershane ve özel ders yükü altında kalmayabilirler bu da önemli bir kazanımdır.

Ülkemizde hem ulusal düzeyde yapılan sınavlarla hem de uluslararası platformda gerçekleştirilen TIMSS, PISA, PIRLS gibi uygulamalara sınavlar ve eğitim sistemimiz hakkında yeterince genel bilgiler edinebilmekteyiz. Bu nedenle zaten özel statülü okullar için sınav var ise yıllara yayılan çoklu ara değerlendirme sınavlarına gerek olmadığını düşünüyorum.

Bakanlığın yeni sistemin ayrıntılarını geniş bir paydaş kitlesiyle değerlendirmesi gerekir.  Öğretmen ve yöneticiler, veliler ve öğrenciler, eğitim yazarları, mesleki dernekler ve kuruluşlar bu değerlendirmenin içerisinde olmalılar. Ama ne yazık ki birkaç sınırlı paydaş dışında geniş kitlelerin görüşü alınmamaktadır.

Alpaslan Dartan

Türk PDR Derneği İstanbul Şube Başkanı

Terakki Vakfı Okulları