banner
banner
banner

Ders kitaplarında engelli hakları nasıl anlatılıyor?




Sabancı Vakfı’nın hibe desteğiyle yürütülen, ders kitaplarında engellilerin anlatımını inceleyen “Eğitime Eşit Katılım Projesi”nden çarpıcı sonuçlar çıktı.

engelli_egitimProje yürütücüsü İstanbul Bilgi Üniversitesi Sosyoloji ve Eğitim Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi (SEÇBİR) ile Toplumsal Haklar ve Araştırmalar Derneği (TOHAD) ve Eğitim Reformu Girişimi (ERG) ortaklığında tamamlanan projenin sonunda “Durum Analizi” ve “Tavsiyeler Raporu” hazırlandı.
10 branştan toplam 37 kitabın incelendiği araştırma sonuçları, engellilerin kitaplardaki görünürlüğünün çok düşük olduğunu ve engellilere eşit yurttaşlar olarak bakılmadığını ortaya koyuyor. Engelli bireyler kitaplarda yalnızca belli konularda karşımıza çıkarken, görsel ve metinlerde ağırlıklı olarak ortopedik engelli bireyler temsil ediliyor.
İlk ve orta öğretim ders kitaplarında engellilik, olağan bir hal olarak değil, yardımla ve merhametle yaklaşıldığında çözülebilecek bir ‘sorun’; engelli bireyler ise ‘dezavantajlı’ bir toplumsal grup olarak gösteriliyor. Engellilik halleri sadece belirli temalar dahilinde ve bir farklılık olarak işleniyor.
Ders kitaplarında başarı gösteren engelli karakterler ‘azimle’, ‘her şeye rağmen’ gibi ifadelerle kahramanlaştırılıyor. Hikâyeler başarı öyküsü olarak sunulurken karakterler istisna olarak temsil ediliyor, engellilerin ‘kendisinden beklenmeyecek’ başarılara imza attığı vurgulanıyor.
Engelli karakterlerin yaptıkları işlerden ziyade, engellilik durumuna dikkat çekildiği de yine ders kitaplarında rastlanan yanlış kullanımlar olarak ortaya çıkıyor. Engelliliğin kimlikleştirilmesi olarak adlandırılan bu durum, hak temelli bir yaklaşımın benimsenmesini güçleştiriyor.

Engellilik bir farklılık olarak sunulmamalı
Proje kapsamında hazırlanan “Tavsiyeler Raporu”nda, engelli bireyler de dahil olmak üzere toplumun tamamının engelli hakları ile ilgili bilinçlendirilmesi için ders kitaplarında buna uygun düzenlemeler yapılması gerektiği belirtiliyor. Bu kapsamda öncelikle kurumlardaki fiziksel koşulların iyileştirilmesi, tüm eğitim materyallerinin farklı engellilik halleri gözetilerek erişilebilir hale getirilmesi ve eğitmenlerin farkındalık kazanması önem taşıyor.
Toplumsal düzeyde de algının değişmesi ve bu konuda bilinç oluşması için yardım temelli söylemin yerini hak temelli söylemin alması ve engelli bireylerin engellilik halleriyle değil, diğer toplumsal rolleriyle temsil edilmesi gerekiyor.

YASAL UYARI:

Yayınlanan köşe yazısı ve haberlerin tüm hakları ESM Yayıncılığa aittir. Kaynak gösterilse dahi köşe yazısı/haberin tamamı özel izin alınmadan kullanılamaz.



Egitimtercihi.com
5846 Sayılı Telif Hakları Kanunu gereğince, bu sitede yer alan yazı, fotoğraf ve benzeri dokümanlar, izin alınmadan ve kaynak gösterilmeden kesinlikle kullanılamaz. Bilgilerin doğru yansıtılması için her türlü özen gösterilmiş olmakla birlikte olası yayın hatalarından site yönetimi ve editörleri sorumlu tutulamaz.