Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Firdevs Güneş, kitap seçiminin çocuğun geleceğine yön verdiğini belirterek, çocukların, pasifleştiren kitapları sürekli tercih etmesi ve okumasının; düşünme, anlama, sorgulama, araştırma, keşfetme, işbirliği yapma, problem çözme, karar verme ve girişimcilik gibi becerilerinin gelişimine engel olacağını söyledi.

Güneş, çocukluk yıllarında edinilen okuma becerisinin kazanılmasında eğitiminin büyük rolü olduğuna dikkati çekti.

Okumanın; çocukların okudukları bir yazıyı anlaması, bunlar üzerinde düşünmesi, eleştirmesi, günlük hayatla ilişkilendirmesi, bireysel ve sosyal değerlerini, dünya görüşünü geliştirmesi, olayları incelemesi ve değerlendirmesi açısından önemine işaret eden Güneş, bu amaçların gerçekleşmesi ve okuma becerilerinin geliştirilmesinde çocuk kitaplarının büyük rolü bulunduğunu belirtti.

Güneş, her kitabın bu amaçları gerçekleştirecek nitelikte olmadığını vurgulayarak, "Bu nedenle çocuğun geleceğine ve geleceğin çocuklarına yön verecek kitapları seçerken, bazı ilkelere dikkat edilmeli. Bu ilkelerin başında ders programlarında öğrencilere kazandırılacak temel beceriler gelmekte" değerlendirmesinde bulundu.

Okuma ilgisi önemli bir faktör

Öğrencilerin okuması için seçilecek çocuk kitaplarının Türkçe'yi doğru, etkili ve güzel kullanma, eleştirel, yaratıcı düşünme, iletişim kurma, problem çözme, araştırma, bilgi teknolojilerini kullanma, girişimcilik, karar verme, kişisel ve sosyal değerlere önem verme becerileri geliştirecek özellikte olmasına dikkat edilmesi gerektiğini vurgulayan Güneş, kitap seçiminde dikkate alınacak ikinci ilkenin ise okuma ilgisi olduğunu ifade etti.

Güneş, bir öğrencinin okuduğu kitaptan ne öğrenip öğrenmediğinin, zekasından çok okuma ilgisine bağlı bulunduğuna dikkati çekerek, şöyle devam etti:

"İlgiye dönük bir kitap daha kolay anlaşılmakta ve daha kolay okunmakta. Buradan hareketle kitap seçerken öğrencilerin okuma ilgilerine ve niteliğine dikkat edilmeli. Bu süreçte öğrencileri heyecanlandıran kitaplar seçilerek, onların hem iyi okuyucu olmalarına hem de okuma ilgilerini geliştirmelerine katkı sağlanmalı. Ayrıca öğrencilerin kişilik ve beceri geliştirme, çevreyi ve dünyayı anlama ilgilerine yönelik kitaplar seçilmeli. İlk ve ortaokul düzeyinde görülen bu okuma ilgileri, çoğu zaman birbiri ile iç içedir. Aileler ve öğretmenler bu ilgileri doğru belirlemeli ve buna göre kitap seçmelidir."

Öğrenciyi pasifleştiren kitaplar

Okuma ilgisi kadar bunun niteliğinin de önemli olduğunu belirten Güneş, öğrencilerde görülen okuma ilgisinin niteliğinin hareket veya konu ağırlıklı, somut veya soyut, öğrenciyi aktifleştiren veya pasifleştiren türde olduğunu aktardı.

Aktifleştiren ilgilerin öğrenciyi harekete geçirerek ilgilendiği konularda araştırma yapma ve bilgi toplamaya yönlendirdiğine işaret eden Güneş, şunları kaydetti:

"Böyle durumlarda öğrenci büyük heyecan duymakta ve sürekli çaba göstermektedir. Pasifleştiren ilgiler ise öğrenciyi tutsak alan, kendinden geçiren, büyüleyen ve gerçek dünyadan uzaklaştıran ilgilerdir. Kitap seçimi çocuğun geleceğine yön vermede önemlidir. Bu anlamda çocukların, pasifleştiren kitapları sürekli tercih etmesi ve okuması düşünme, anlama, sorgulama, araştırma, keşfetme, işbirliği yapma, problem çözme, karar verme, girişimcilik gibi becerilerinin gelişimine engel olmaktadır. Bu kitapların sürekli okunması öğrencileri erken yaşlarda kolay para kazanma yolları, kısa sürede zengin olma, üretmeden, düşünmeden ve çabalamadan isteklerini elde etme anlayışına yöneltmektedir."

Güneş, öğrencilerin düşünme, anlama, sorgulama gibi zihinsel becerileri geliştirilerek söz konusu kitaplardan olumsuz etkilenmesinin önlenmesi için aileler ve öğretmenlerin kitap seçimine dikkat etmesi gerektiğini de ifade etti.

Liv Hospital Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Doç. Dr. Çağatay Öztürk, okul çantalarının ağırlığının çocukların omurga sağlığına direkt etki ettiğini belirterek, özellikle 3 kilogramdan ağır okul çantasının, gelişmekte olan çocukların kemik yapısını bozabildiğini ifade etti.

Öztürk, yaptığı açıklamada, okulların açılmasıyla çocuklarda bel, boyun ve sırt rahatsızlıkları riskinin arttığını, bu rahatsızlıkların sadece yetişkinlerin değil, çocukların da sorunu olduğunu anlattı.

Okul çağına gelen çocukların alışık olmadıkları yeni bir yaşam stiline geçmesiyle bel, sırt ve boyun ağrısı gibi şikayetlerin görülme riski bulunduğunu kaydeden Öztürk, şunları aktardı:

"Okul çantalarının ağırlığı, çocukların omurga sağlığına direkt etki ediyor. Özellikle 3 kilodan ağır okul çantası, gelişmekte olan çocukların kemik yapısını bozabiliyor. Çocukların omurga sağlığını düşünmek ve gerekli önlemleri alma görevi uzun dönemde velilere düşüyor. Çantaların ağırlığı, yanlış çanta seçimi, okul sıralarındaki yanlış duruş ve oturma pozisyonları gelişme çağındaki öğrencilerin omurga sağlığını olumsuz etkiliyor. Anne ve babaların çocukların boy ve ağırlığına uygun çantaları tercih etmesi gerekiyor."

Çocukların yüzde 70'inde bel ağrısı şikayeti görülüyor

Doç. Dr. Çağatay Öztürk, omurga sağlığının, beden dengesi için çok önemli olduğunu kaydederek, ağır sırt çantalarının çocukların gelişmekte olan eklemlerinde ve kaslarında zorlanmalara sebep olduğunu bildirdi.

Yanlış duruş ve kendi ağırlığının taşıyamayacağı yüklerin, çocuklarda kas gerginliği, sırt ağrısı, bozuk yürüyüş, skolyoz, kamburluk, bel ağrısı gibi olumsuzluklara neden olabileceğine dikkati çeken Öztürk, okul çağındaki çocukların yüzde 70'inde bel ağrısı şikayetinin görüldüğünü aktardı.

Genç yaşta bel ağrısı çekenlerin, ileriki yaşlarda da buna bağlı sağlık sorunları yaşama riskinin artığını belirten Öztürk, "Okul çağındaki çocuklara, bel ağrılarından korunmaları için gerekli tavsiyelerin verilmesi lazım. Sırt çantalarının doğru seçimi ve taşıyabilecekleri yük miktarının vücut ağırlıklarının yaklaşık yüzde 10 ile 20'si kadar olması gerekiyor" değerlendirmesinde bulundu.

Uzmanlar velileri şimdiden uyarmaya başlıyor: Derslerdeki başarı sadece öğrenmeyle değil düzenli beslenmeyle geliyor! Özellikle ilk ve ortaokulda başarılı olmanın özellikle sabah kahvaltısı ve düzenli beslenmeden geçtiğini dile getiren uzmanlar, çocukların düzenli bir yemek sistemine sahip olmaları için velilerin çok ciddi çalışması gerektiğini belirtiyor.

Çocukların bu dönemde elde edeceği düzenli beslenme alışkanlığının kış aylarında yaşanabilecek olumsuzluklara karşı önemli bir etken olduğunu dile getiren uzmanlar bağışıklık sistemine de ayrı bir önem veriyor.

Bereket Yemek Genel Müdür Yardımcısı Yasin Var, gelişme çağındaki çocuklarda sabah kahvaltısının çok önemli olduğuna vurgu yaparak, çocukların okula giderken mutlaka kahvaltı yapması gerektiğini ve bu kahvaltının süt ve süt ürünleriyle desteklenmiş olması gerektiğini söyledi. Yasin Var, çocuklarda beslenmede hazır gıdaların ise gelişmeyi olumsuz yönde etkilediğini dile getirerek ailelerin; çocuklarının sabahları birkaç lokma yemesi için, kakaolu fındık ezmesi, kakaolu mısır gevreği gibi hızlı ve hazır gıdalar ile kahvaltı etmesine göz yumduğunu bunun da olumsuz bir davranış olduğunu söyledi.

Yasin Var, hazır gıdalar yerine bol tahıllı ekmek, peynir, zeytin, yumurta, salatalık ve şekersiz marmelat gibi vitamin yönünden zengin gıdalar ile beslenmenin çocukların bağışıklık sistemlerini güçlendireceğine vurgu yapıyor. Var, kahvaltı kadar önemli olan öğle yemeğinin de çocukların gelişmesinde önemli bir etkisi olduğunu belirterek bu yemeğin hazır yiyeceklerle geçiştirilmemesi gerektiğine de dikkat çekiyor. Okul kantinlerinde satılan ve birçoğunun sağlıklı veya sağlıksız olduğunun kesin olmadığı besinlerin zaten kalabalık sebebiyle önemli sıkıntı çeken okullarda astım ve alerjiye sebep olduğunu da belirten Var, çocukların öğle yemeklerinde hazır ve hızlı gıdaları tercih etmesinin öncelikle reflüye, ardından da astıma yol açtığına dikkat çekiyor.

Var, okullardaki öğle yemeklerinin; hamburger, patates, kola gibi hızlı ve hazır gıda ile yapılmasının çocukların gelişmesinde olumsuz etkisi olduğunu, okullarda gazlı içecekleri ve bu tip yiyecekleri yasakladığını ancak hala bunun önüne geçilemediğini dile getirerek, evden getirilecek olan yiyeceklerin daha sağlıklı olacağını söyledi.

Uzmanlar anne ve babaların sabahları çocuklarıyla birlikte kahvaltı sofrasına oturmasını ve ev halkının aynı anda kahvaltı yapmasının çocukların da alışkanlık kazanmasında önemli bir etken olduğunun altını çizerek birlikte kahvaltıya oturmayan çocukların zamanla bu alışkanlığı kazanamadığını belirtiyor. Uzmanlar, ailesiyle birlikte kahvaltı alışkanlığı kazanan çocukların okul döneminde de bu alışkanlıklarını devam ettirdiklerini ve başarılarını artırdıklarının gözlendiğini dile getiriyorlar.

Yeditepe Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi, Çocuk Diş Hekimliği Anabilim Dalı’ndan Doç. Dr. Didem Özdemir Özenen, okulların açılması ile çocuklarda ortaya çıkan diş sağlığı problemleri konusunda velileri uyardı.

Okulların başlamasıyla çocuklarının heyecanını paylaşan veliler, aynı zamanda çocuklarının sağlığı için de haklı olarak endişe ediyor. Okula yeni başlayan çocukların mikrop kapmaları kadar yaygın olan diş sağlığı problemlerinin önüne geçmek, ilerleyen yaşlarda sağlıklı dişlere sahip olmanın anahtarlarından biri. Yeditepe Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi, Çocuk Diş Hekimliği Anabilim Dalı’ndan Doç. Dr. Didem Özdemir Özenen, okulların açılması ile çocuklarda ortaya çıkan diş sağlığı problemlerini üç ana başlık altında topladı.

Kırık dişi süt içerisinde doktora ulaştırın

Çocuklar tüm yaz boyunca biriktirmiş oldukları enerjiyi okul açılır açılmaz bahçede koşarak atmaya çalışıyor. Sert zemin olan okul bahçelerinde koşarken düşmeleri ise diş travmalarında artışa neden oluyor. Düştüğünde sadece dişinde ufak bir kırık da olabilmesinin yanı sıra, tüm çenede kırık şeklinde ağır travmalar da görülebiliyor. Travmanın şiddetine göre önce hastanelerin acil servislerine başvurulmalı, gereken tetkikler ve incelemeler sonrası genel sağlıkla ilgili kritik bir durum söz konusu değilse acilen bir çocuk diş hekimine başvurulmalıdır.  Diş travmalarında eğer diş tamamen yerinden çıktıysa, öncelikle diş bulunmalı ve sütün içerisine koyularak en fazla 30 dakika içerisinde yine bir çocuk diş hekimine getirilmelidir. Eğer diş kırıldıysa kırık parça bulunmalı ve yine süt içerisinde diş hekimine getirilmelidir.

Çürüklere dikkat!

Okulların açılmasıyla çocukların evde ebeveyn kontrolünde geçirdikleri süre azalıyor ve okulda geçirilen süre artıyor. Bu nedenle okulda çocukların ne yedikleri ebeveyn kontrolünden çıkıyor. Özellikle şekerli yiyecek ve içeceklerin bu dönemde sıklıkla tüketilmesi nedeniyle çürük sayısında artış görülebiliyor. Okullar açılmadan önce bir çocuk diş hekimine giderek ağız-diş sağlığının genel olarak değerlendirilmesinin sağlanması ve diş çürükleri olmasa bile çocuk diş hekimleri tarafından çeşitli koruyucu uygulamaların yapılması ve ağız sağlığı eğitiminin alınmasını velilerimize öneriyoruz.

Azı dişlerinin çürümesini engelleyebilirsiniz

Okul çağı dönemi çocuklarda yeni sürekli azı dişleri çıkar. Bu dişler ilk çıktıkları dönemde özellikle çiğneyici yüzeylerinden çürümeye çok yatkındırlar. Azı dişlerinin çiğneyici yüzeylerinin aşındırma yapmaksızın kapatılmasını sağlayan yüzey örtücüleri (fissür örtücüler) sayesinde dişlerin çürük riski önemli derecede azaltılabilir. Çocuk diş hekimleri tarafından bu koruyucu işlemin uygulanması en fazla 10 dakika gibi bir sürede tamamlanmakta olup azı dişlerinin çiğneyici yüzeylerinin çürümesini ömür boyu koruyabilir. Düzenli diş hekimi kontrollerinde bu örtücülerin oradaki varlığı değerlendirilir ve gerektiğinde yenilenebilir.